จิ๊กซอว์ดูเหมือนกันแทบทุกที่: ชิ้นเล็ก ๆ ที่เชื่อมกันเป็นรูปภาพสมบูรณ์ แต่คำที่ผู้คนใช้เรียกของเล่นชนิดนี้แตกต่างกันมากในแต่ละประเทศ ในภาษาอังกฤษเรียกว่า jigsaw puzzles, ในภาษารัสเซีย — пазлы, ในภาษาสเปน — rompecabezas, และในภาษาจีน — 拼图 ซึ่งแปลว่า “ภาพที่ประกอบเข้าด้วยกัน”

ความแตกต่างเหล่านี้ไม่ใช่เรื่องบังเอิญ แต่สะท้อนถึงประวัติศาสตร์ โครงสร้างภาษา ตัวเลือกการแปล และวิธีที่ของเล่นนี้ถูกนำเข้ามาในแต่ละวัฒนธรรม บทความนี้อธิบายว่าทำไมจิ๊กซอว์ถึงมีชื่อเรียกต่างกันทั่วโลก และชื่อเหล่านั้นบอกอะไรเกี่ยวกับภาษาและการรับรู้บ้าง

จิ๊กซอว์คืออะไร?

จิ๊กซอว์คือพัซเซิลชนิดหนึ่งที่ใช้ภาพเป็นหลัก ประกอบด้วยชิ้นส่วนหลายชิ้นที่มีรูปทรงเฉพาะและประกอบล็อกกันเป็นภาพเดียว แตกต่างจากปริศนาคำหรือปริศนาแนวคิด จิ๊กซอว์เน้นการจดจำภาพ การจับคู่รูปร่าง และการจัดวางเชิงพื้นที่เป็นหลัก

แม้รูปแบบจะสากล แต่คำศัพท์ที่ใช้เรียกสิ่งนี้ในแต่ละภาษาจะแตกต่างกันอย่างมาก

ที่มาของชื่อ “jigsaw puzzle”

คำว่า jigsaw puzzle มีต้นกำเนิดจากอังกฤษในศตวรรษที่ 18 รุ่นแรก ๆ ถูกใช้เป็นอุปกรณ์การสอนที่เรียกว่า “แผนที่ตัดชิ้น” ซึ่งเป็นแผ่นไม้พิมพ์แผนที่แล้วตัดออกเป็นชิ้นให้เด็ก ๆ ประกอบกลับ

เมื่อเทคนิคการตัดดีขึ้น ช่างฝีมือเริ่มใช้เลื่อยชนิดละเอียดที่เรียกว่า jigsaw เมื่อเวลาผ่านไป ชื่อของเครื่องมือนี้ก็กลายเป็นชื่อเรียกสำหรับของเล่นชนิดนี้ด้วย

สำคัญคือ ชื่อภาษาอังกฤษบรรยายถึง วิธีการทำพัซเซิล ไม่ใช่การกระทำของผู้เล่นขณะประกอบ ซึ่งรายละเอียดทางประวัติศาสตร์นี้ไม่ได้ถูกส่งต่อไปยังภาษาอื่น ๆ

ทำไมหลายประเทศจึงไม่ใช้คำว่า “jigsaw”

เมื่อจิ๊กซอว์แพร่หลายไปต่างประเทศ หลายประเทศไม่ได้แปลคำภาษาอังกฤษโดยตรง แต่เลือกเรียกตามความหมาย หน้าที่ หรือประสบการณ์

มีรูปแบบการตั้งชื่อหลัก ๆ สามแบบที่เกิดขึ้นทั่วโลก:

ยืมคำว่า “puzzle”
บรรยายถึงความท้าทายทางปัญญา
บรรยายการกระทำในการประกอบภาพ

จิ๊กซอว์ถูกเรียกอย่างไรในภาษาแตกต่างกัน

แม้ว่าวัตถุจะเหมือนกัน แต่แต่ละภาษากลับบรรยายจิ๊กซอว์แตกต่างกัน บางภาษายืมคำภาษาอังกฤษ “puzzle” บางภาษาบรรยายถึงความท้าทายทางปัญญา ขณะที่บางภาษามุ่งเน้นการประกอบภาพ

ภาษา	ประเทศ / ภูมิภาค	คำท้องถิ่น	ความหมายตามตัวอักษรหรือที่มาของคำ
อังกฤษ	สหรัฐอเมริกา, สหราชอาณาจักร	Jigsaw puzzle	ตั้งชื่อตามเครื่องมือตัดชนิด jigsaw
รัสเซีย	รัสเซีย	Пазл	ยืมมาจากคำภาษาอังกฤษ “puzzle”
เยอรมัน	เยอรมนี, ออสเตรีย	Puzzle	ยืมคำจากภาษาอังกฤษโดยตรง
ฝรั่งเศส	ฝรั่งเศส	Puzzle	คำยืมสากล
สเปน	สเปน, ละตินอเมริกา	Rompecabezas	“ทำให้แตกหักศีรษะ” (ความท้าทายทางจิต)
โปรตุเกส	บราซิล	Quebra-cabeça	“ทำให้แตกหักศีรษะ”
จีน	จีน	拼图	“ภาพที่ประกอบเข้าด้วยกัน”
ญี่ปุ่น	ญี่ปุ่น	ジグソーパズル	รูปแบบการถอดเสียงของ “jigsaw puzzle”
เกาหลี	เกาหลีใต้	직소 퍼즐	การยืมเสียงจากภาษาอังกฤษ
เวียดนาม	เวียดนาม	Xếp hình	“การจัดเรียงรูปทรง”
ฟินแลนด์	ฟินแลนด์	Palapeli	“เกมชิ้นส่วน”
ฮังการี	ฮังการี	Kirakós	“สิ่งที่จัดวางหรือประกอบขึ้น”
ไทย	ประเทศไทย	จิ๊กซอว์	การทับศัพท์คำว่า “jigsaw”

ภาษาที่ยืมคำว่า “puzzle”

หลายภาษาได้นำคำภาษาอังกฤษ puzzle มาใช้แทบไม่เปลี่ยนแปลง ตัวอย่างได้แก่ เยอรมัน ฝรั่งเศส อิตาลี โปแลนด์ ญี่ปุ่น อาหรับ และฮีบรู

ในภาษาพวกนี้ คำยืมมักจะหมายถึงจิ๊กซอว์โดยเฉพาะ แม้ว่าคำว่า “puzzle” ในภาษาอังกฤษจะมีความหมายกว้างกว่า สิ่งนี้ทำให้ความหมายแคบลงเมื่อเวลาผ่านไป

ภาษาที่บรรยายว่า “ทำให้แตกหักศีรษะ”

บางภาษาเน้นการใช้ความพยายามทางจิตมากกว่ากระบวนการทางสายตา สเปนใช้คำว่า rompecabezas และโปรตุเกสใช้ quebra-cabeça ทั้งสองแปลโดยรวมว่า “ทำให้แตกหักศีรษะ”

คำเหล่านี้มีอยู่ก่อนจิ๊กซอว์สมัยใหม่และถูกนำไปใช้กับความท้าทายและปริศนาหลายประเภท

ภาษาที่บรรยายว่า “การประกอบภาพ”

หลายภาษาเลือกบรรยายจิ๊กซอว์โดยเน้นการประกอบภาพเป็นหลัก ภาษาจีนใช้คำว่า 拼图 ซึ่งหมายถึง “ภาพที่ประกอบเข้าด้วยกัน” ขณะที่เวียดนามใช้ xếp hình ที่หมายถึง “การจัดเรียงรูปทรง”

วิธีการนี้มุ่งเน้นลักษณะเชิงภาพและเชิงกายภาพของจิ๊กซอว์ มากกว่าการกล่าวถึงเครื่องมือหรือความยากทางจิต

ทำไมรัสเซียจึงใช้คำว่า “Пазл”

ในภาษารัสเซีย คำว่า пазл เป็นการยืมตรงจากภาษาอังกฤษ ก่อนทศวรรษ 1990 เกมลักษณะนี้มักเรียกว่า мозаика หรือ разрезная картинка

เมื่อสินค้าพัซเซิลจากตะวันตกเข้ามาจำหน่าย คำว่า “PUZZLE” ปรากฏบนบรรจุภัณฑ์และถูกนำมาใช้โดยตรง เมื่อเวลาผ่านไป пазл จึงหมายถึงจิ๊กซอว์โดยเฉพาะ ขณะที่ головоломка ยังคงเป็นคำทั่วไปสำหรับปริศนาทุกประเภท

ความหมายของ “puzzle” เปลี่ยนไปในแต่ละประเทศอย่างไร

ในภาษาอังกฤษ “puzzle” หมายถึงปัญหาและเกมหลายประเภท แต่ในหลายภาษาคำยืมที่เทียบเท่าจะหมายถึงจิ๊กซอว์เท่านั้น

ความแตกต่างนี้มีผลต่อเจตนาการค้นหา ความคาดหวัง และการที่ผู้คนเข้าใจว่ากิจกรรมประเภทใดถูกนำเสนอ

ทำไมเรื่องนี้สำคัญสำหรับเว็บไซต์และแอปพัซเซิล

การเข้าใจคำท้องถิ่นช่วยให้เว็บไซต์และแอปพัซเซิลตรงกับความคาดหวังของผู้ใช้ได้แม่นยำขึ้น คนที่ค้นหาคอนเทนต์พัซเซิลในภาษาต่าง ๆ มักคาดหวังรูปแบบเฉพาะตามคำที่พวกเขาใช้

การใช้คำท้องถิ่นที่ถูกต้องช่วยเพิ่มความชัดเจน ความเกี่ยวข้อง และประสบการณ์ผู้ใช้ โดยเฉพาะเมื่อมีกลุ่มผู้ใช้ระหว่างประเทศ

คำถามที่พบบ่อย

ทำไมจิ๊กซอว์ถึงถูกเรียกว่าพัซเซิล?
เพราะคำภาษาอังกฤษ “puzzle” ในอดีตใช้เรียกสิ่งที่ต้องแก้หรือแก้ไข

ทำไมไม่ใช่ทุกภาษาที่ใช้คำว่า “jigsaw”?
เพราะคำนี้มาจากเครื่องมือเฉพาะทางอังกฤษที่ไม่ได้เกี่ยวข้องในหลายประเทศ

ทำไมรัสเซียจึงใช้คำว่า “пазл”?
เพราะคำนี้เข้าไปในภาษาผ่านสินค้าจากต่างประเทศมากกว่าจะถูกแปล

ชื่อที่พบบ่อยที่สุดสำหรับจิ๊กซอว์ทั่วโลกคืออะไร?
คำยืมมาจากคำว่า “puzzle” เป็นรูปแบบที่แพร่หลายที่สุดทั่วโลก